Lịch sử lưu truyền sắc phong Thần Vệ quốc
Nằm trong quần thể khu di tích Bảo Hà, toạ lạc dưới chân đồi Cấm, bên tả ngạn sông Hồng, một nơi linh thiêng sơn thuỷ hữu tình. Đền ông Hoàng Bảy uy nghi tĩnh mạc trong màn sương của núi rừng Tây bắc. Thuộc địa phận xã Bảo Hà, huyện Bảo Yên, tỉnh Lào Cai.
Từ Thành phố Lào Cai xuôi theo cao tốc Nội Bài - Lào Cai xuống khoảng 60km, tới nút ra Bảo Hà tại km197, du khách rẽ trái theo đường tỉnh lộ 153 khoảng 3km tới cầu Bảo Hà bắc qua sông Hồng, nhìn sang kia sông là thấy đền Ông:
“Gió Nam thoảng hương bay ngào ngạt
Bóng ác tà đã gác non Tây
Trăng in mặt nước vơi đầy
Bảo Hà cổ tích xưa nay còn truyền”
Bảo Hà xưa kia vốn có một vị trí quan trọng về phòng thủ biên giới, là cửa trạm của phòng tuyến sông Hồng phía Tây Bắc. Từ đời nhà Trần đã đặt hai cửa trấn ải là cửa quan Bảo Thắng và Bảo Hà, trong đó Bảo Hà là hậu cứ của Bảo Thắng. Tại đây có đài hỏa hiệu, trạm liên lạc thông tin cho các Châu, Huyện vùng thấp hơn.
Vào cuối thời Lê, niên hiệu Cảnh Hưng (1740 – 1786) Khắp vùng đất thuộc phủ Quy Hoá, nhất là vùng châu Thuỷ Vỹ, Châu Văn Bàn, luôn bị giặc vùng Vân Nam (Trung Quôc) tràn sang cướp phá, khắp vùng loạn lạc, ruộng đồng bỏ hoang, nhân dân vô cùng cực khổ, lầm than.
Trước tình hình giặc giã quấy đảo, xâm chiếm biên cương, triều đình nhà Lê đã cử danh tướng Nguyễn Hoàng Bảy lên trấn thủ. Đội quân của ông tiến dọc sông Hồng, vừa tiến quân vừa đánh đuổi giặc cỏ, sau khi giải phóng Khấu Bàn (xã Bảo Hà ngày nay).
Danh tướng Hoàng bảy cho xây dựng Bảo Hà thành căn cứ lớn, tại đây ông đã tập hợp các thổ ty, Tù trưởng tổ chức đón người Dao, người Thổ và đặc biệt là người Nùng áo xanh về lập làng và chiêu mộ binh lính, luyện tập binh sĩ, chuẩn bị khí giới, khi đủ điều kiện, ông thống lĩnh quân thuỷ quân bộ, tiến đánh và đuổi giặc ra khỏi biên giới, giải phóng Lão Nhai và các Châu, ông tiếp tục củng cố tuyến phòng thủ, đồng thời giúp dân lập làng, khẩn điền, khai mỏ xây dựng quê hương.
Sau một thời gian củng cố tuyến phòng thủ và xây dựng kinh tế ổn định cho nhân dân trong vùng, thì giặc phương bắc lại tiếp tục tràn sang xâm chiếm nước ta, danh tướng họ Nguyễn lại lần nữa dẫn quân tham chiến, nhưng trong một trận chiến không cân sức, ông đã anh dũng hy sinh tại biên cương, xác ông trôi theo sông Hồng và dạt vào bờ lưu vực Bảo Hà. Nhân dân trong vùng đưa ông lên trôn cất khu vực đồi Cấm, và xây dựng miếu thờ để nhân dân quanh vùng dâng hương tưởng nhớ tới công lao to lớn đánh giặc giữ nước của ông và các tướng lĩnh.
Nhớ ơn những công lao to lớn của ông, các vua Minh Mệnh, Thiệu Trị triều Nguyễn phong tặng danh hiệu “Trấn An Hiền Liệt” và ban sắc phong là “Thần Vệ Quốc”.
Đền ông Hoàng Bảy linh thiêng và truyền thống “uống nước nhớ nguồn”
Truyền thuyết nhân dân trong vùng từ xa xưa còn kể lại, có một điều kỳ lạ, khi ông Hoàng Bảy bị giặc sát hại, thì trời bỗng chuyển gió, mây vần vũ, kết lại thành hình thần mã. Từ thi thể ông phát ra ánh hào quang, phi lên thân ngựa, đến khu vực núi Cấm, vùng trung tâm Bảo Hà thì dừng lại, trời bỗng quang đãng, mây ngũ sắc kết thành hình tứ linh chầu hội. Sau này, khi hiển linh ông được giao quyền trấn giữ đất Lào Cai, ngự trong đền Bảo Hà…
Đã có những lời ca mà rằng:
“Nhắn ai lên đất Bảo Hà
Nếm mùi phong nguyệt ấy là thần tiên…”
Bản sắc phong triều Nguyễn xưa kia đã trở thành giá trị lịch sử tồn tại mãi theo thời gian. Dù cách gọi là đền Bảo Hà hay đền Ông Hoàng Bảy, thì trong trái tim mỗi người dân nơi đây, Ông là tấm gương về lòng kiên trung, về tài trí mưu lược điều binh khiển tướng, ông đã không những giúp các dân tộc anh em vùng núi Tây Bắc đoàn kết chống giặc mà còn xây dựng kinh tế địa phương ấm no, thanh bình.
Từ Miếu nhỏ xưa kia, được sự giúp sức của chính quyền và nhân dân, qua nhiều lần sửa chữa, trùng tu đền đã được khang trang hơn như ngày nay, nhưng vẫn giữ được hầu như toàn bộ những kiến trúc nguyên thủy về đình đền truyền thống Việt Nam. Giữ được sự uy nghi và trang nghiêm mà không quá cầu kỳ, gồm: Cổng tam quan, sân đền, nhà khách, phủ chúa Sơn Trang, Tòa đại bái, Cung cấm, Cung nhị, Cung Công đồng. Trong các cung thờ chính của đền có các pho tượng: Đức Thánh Trần, Đức Vua Cha, Quan Tuần Tranh, ông Hoàng Bảy, ông Hoàng Đông, quan Bơ phủ, Mẫu Nhị, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thủy Tiên, Thiên Phúc Thiên Nhãn….
Để tưởng nhớ tới những công lao trấn thủ phương bắc, giúp dân dẹp loạn và xây dựng kinh tế địa phương. Người dân quanh vùng xưa lấy ngày giỗ của Thần Vệ Quốc - danh tướng Nguyễn Hoàng Bảy, tức ngày 17/7 âm lịch, để làm ngày hội đền hằng năm. Ngoài ra đền còn rất nhiều ngày lễ hội như: Lễ thượng nguyên (Rằm tháng Giêng), lễ tiệc Quan tuần tranh (25/5 Âm lịch), lễ Tết muộn (Tết tất niên).
Đã có nhiều vần thơ, ca tụng lòng yêu nước thương dân của Thần Vệ Quốc và sự linh thiêng của nơi một thời lịch sử vang dội chiến công hiển hách - Trích lời một giá Chầu văn ông Hoàng Bảy còn lưu truyền:
“Cõi Việt Nam Bắc trấn oai danh
Từ bi cải dữ làm lành
Chọn người nữ tú nam thanh chấm đồng
Kẻ xuôi ngược dưới sông trên bộ
Ai khẩn cầu tế độ can qua
Hoàng về trắc giáng điện toà
Hộ trì đệ tử vinh hoa thọ trường…”
Theo quan niệm của người Việt Nam, ngày đầu xuân năm mới, nhất là thời khắc ngay sau giao thừa, là thời khắc “tống cựu nghinh tân” tinh khôi trời đất, mỗi người tới đền đều mang một tâm thế tĩnh tại, thanh sạch tâm hồn, hoà hiếu ứng xử nhất trong một vòng quay 365 ngày. Đồng thời là ngày “nước chảy nhớ nguồn, người tìm về cội”. Đền ông Hoàng Bảy đêm giao thừa và những ngày đầu xuân năm nào cũng vậy, những người con đất Việt tìm về cõi linh thiêng này với tâm thế thanh bạch nhất, để tỏ lòng thành kính và biết ơn. Cầu mong được ông phù hộ cho một năm mới bình an, mưa thuận gió hoà, gia đình hạnh phúc, ấm no.
Phúc Điền
