Đại biểu Quốc hội kiến nghị điều chỉnh tiêu chí đấu thầu, giảm phụ thuộc yếu tố giá thấp

Quốc hội chiều 21/4 dành thời gian thảo luận trên hội trường về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, trong đó đại biểu Quốc hội Hoàng Xuân Tân (Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị) đã nêu nhiều bất cập trong thực tiễn tổ chức đấu thầu các dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước.

Theo đại biểu Quốc hội Hoàng Xuân Tân (Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị) tình trạng bỏ giá thầu thấp kéo theo chậm tiến độ, giảm chất lượng công trình; cần đề xuất điều chỉnh tiêu chí lựa chọn nhà thầu theo hướng ưu tiên hiệu quả.

Theo đại biểu, mặc dù chính sách đấu thầu hiện hành được thiết kế theo hướng tăng cạnh tranh, giảm giá thành và tiết kiệm ngân sách, song thực tế triển khai nhiều năm qua cho thấy hiện tượng nhà thầu bỏ giá thấp thường kéo theo hệ quả chất lượng công trình không bảo đảm, tiến độ thi công chậm và thời gian thực hiện dự án bị kéo dài.

Dẫn chứng cụ thể, đại biểu cho biết một dự án thoát nước sử dụng vốn ODA với tổng mức đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng có mức giảm giá trúng thầu trung bình 24%, cá biệt có gói thầu giảm tới 40%, giúp tiết kiệm khoảng 200 tỷ đồng cho ngân sách. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, các gói thầu có tỷ lệ giảm giá sâu lại phát sinh tình trạng kéo dài tiến độ, khiến dự án chậm khoảng 3 năm so với kế hoạch.

Tương tự, một dự án xây dựng 6 phòng học với tổng vốn đầu tư khoảng 8 tỷ đồng do nhà thầu có năng lực hạn chế thực hiện cũng phải mất gần 4 năm mới hoàn thành, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động dạy và học của nhà trường.

Phân tích nguyên nhân, đại biểu Hoàng Xuân Tân cho rằng việc bỏ giá dự thầu quá thấp khiến nhiều nhà thầu không bảo đảm hiệu quả tài chính, từ đó có xu hướng ưu tiên nguồn lực cho các dự án khác hoặc kéo dài thời gian thực hiện, đồng thời làm phát sinh thêm thủ tục trong quá trình triển khai.

Từ thực tiễn nêu trên, đại biểu kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động đấu thầu theo hướng tăng phạm vi áp dụng chỉ định thầu đối với các công trình có tính chất kỹ thuật đồng nhất; đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực thực hiện dự án. Bên cạnh đó, cần điều chỉnh cơ cấu tiêu chí đánh giá hồ sơ dự thầu theo hướng giảm trọng số yếu tố giá, tăng trọng số các tiêu chí về chất lượng và tiến độ. Đối với các dự án quy mô lớn, đại biểu đề xuất mở rộng áp dụng phương thức đầu tư theo hình thức đối tác công – tư (PPP) nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng.

Cũng tại phiên thảo luận, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính - bà Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh trọng tâm quản lý đầu tư công từ mục tiêu “giải ngân cao” sang “hiệu quả cao”.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phạm Thúy Chinh nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh trọng tâm quản lý đầu tư công từ mục tiêu “giải ngân cao” sang “hiệu quả cao”.

Theo bà, hạn chế lớn hiện nay không phải nằm ở quy mô nguồn vốn mà chủ yếu ở chất lượng công tác chuẩn bị đầu tư, tiến độ giải phóng mặt bằng và năng lực tổ chức thực hiện dự án. Vì vậy, cần áp dụng cơ chế phân bổ vốn theo kết quả đầu ra; trường hợp dự án không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không tiếp tục bố trí vốn cho giai đoạn tiếp theo.

Đồng thời, đại biểu đề nghị tăng cường công khai tỷ lệ giải ngân gắn với hiệu quả đầu tư nhằm hạn chế tình trạng phân bổ vốn dàn trải, thiếu trọng tâm; việc đánh giá hiệu quả dự án đầu tư công cần được thực hiện trên cơ sở các chỉ tiêu tài chính và kinh tế – xã hội cụ thể như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn và mức độ tác động phát triển.

Theo báo cáo của Chính phủ, tổng vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 2,7 lần so với giai đoạn 5 năm trước; trong đó ngân sách Trung ương khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương khoảng 4,22 triệu tỷ đồng. Quốc hội dự kiến biểu quyết thông qua kế hoạch này vào ngày 24/4.