Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực từ 14/1 và Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam-EU (EVFTA) được ký kết mới đây được kỳ vọng là bước đà quan trọng để ngành thủy sản “cất cánh”.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hiện tại, EU đã dành cho Việt Nam mức thuế ưu đãi - GSP, nhiều mặt hàng thủy sản được hưởng thuế chỉ 4-7% trong khi biểu thuế cơ bản dao động từ 12-24%, khiến Việt Nam có lợi thế hơn hẳn các nước đối thủ trực tiếp như Thái Lan, Ấn Độ, Trung Quốc khi các nước này đang phải chịu mức thuế không ưu đãi. Câu hỏi đặt ra là, EVFTA có lợi thế gì vượt trội so với các ưu đãi thuế khác?
Bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
“Khi EVFTA có hiệu lực, đồng thời ưu đãi thuế theo GPS sẽ chấm dứt, đối với một số mặt hàng giảm thuế theo lộ trình, trong 1-2 năm đầu có thể phải chịu mức thuế cao hơn GPS. Tuy nhiên, về lâu dài, phải khẳng định EVFTA mang nhiều lợi ích bền vững hơn cho doanh nghiệp. Bởi sau lộ trình, thuế nhập khẩu vào EU sẽ về 0% với tất cả các mặt hàng. Hơn nữa, Hiệp định này mang tính chất cam kết đa phương, bất cứ thay đổi nào cũng phải được sự đồng thuận từ các bên, trong khi ưu đãi thuế GPS mang tính đơn phương, phía EU có thể rút lại bất cứ lúc nào mà không cần thông báo”, bà Trang phân tích.
Nhìn toàn bộ biểu thuế, trong CPTPP, mức cam kết xoá bỏ thuế cho Việt Nam là 78-95%, với EVFTA là 85,6% ngay khi các hiệp định có hiệu lực, tuy nhiên, vị đại diện VCCI cho rằng, dường như thủy sản đang được xem là ngành tương đối “nhạy cảm”, bởi tính chất của ngành hoặc một số sự việc trong quá khứ khiến đối tác mở cánh cửa hẹp hơn so với các ngành khác. Hiện EU cam kết xoá ngay 50% số dòng thuế cho thủy sản, còn lại cần lộ trình 3-7 năm.
Đồng hành với đó là câu chuyện về quy tắc xuất xứ hàng hóa. Hiện có 3 loại xuất xứ hàng hóa, xuất xứ thuần túy là toàn bộ nguyên liệu được sản xuất trong nước; với xuất xứ nội khối các nguyên liệu có thể xuất phát từ các nước cùng khối và xuất xứ một phần khi một phần nguyên liệu không có xuất xứ trong nước hoặc trong khối nhưng đáp ứng được những điều kiện nhất định.
Trước đây, xuất xứ hàng hóa chưa là mối quan tâm lớn như hiện nay do hầu hết các sản phẩm thủy sản đều đáp ứng xuất xứ thuần túy. Tuy nhiên, với sự phát triển của ngành thủy sản nội địa, năng lực sản xuất các doanh nghiệp trong nước không ngừng tăng lên, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu sản xuất theo dây chuyền, nhập nguyên liệu từ nhiều nơi, từ đó, đặt ra vấn đề xác minh nguồn gốc xuất xứ.
Điểm chung của 2 hiệp định là đều dành phần lớn quy định cho ngành thủy sản. Với CPTPP, quy tắc xuất xứ sản phẩm thủy sản chiếm đến hơn 1/5 tổng số và được quy định rất chi tiết tới từng nhóm hàng, từng sản phẩm hàng hoá. EU thì không yêu cầu cao như vậy nhưng thủy sản cũng được “ưu ái” hơn các ngành còn lại.
“Điều này đủ thấy các đối tác muốn khẳng định, tôi ưu đãi cho bạn chứ không phải người khác, cần có quy tắc xuất xứ để chứng minh hàng hóa đó của mình, nếu đến 90% nguyên liệu cấu thành có xuất xứ từ nước khác thì ưu đãi đó đâu dành cho chúng ta. Vì vậy, cần nhớ rõ, quy tắc xuất xứ hàng hóa là điều kiện quan trọng để được hưởng ưu đãi thuế quan”, bà Trang cho biết.
Về thủ tục chứng nhận xuất xứ, điểm mới là các bên cam kết áp dụng doanh nghiệp được tự chứng nhận xuất xứ, cách này tạo thuận lợi hơn rất nhiều, đồng thời tăng trách nhiệm của doanh nghiệp với hàng hóa. Tuy nhiên, với CPTPP, Việt Nam chưa thực hiện ngay trong 5 năm đầu, còn với EVFTA, chúng ta chưa cam kết chính xác thời gian, chứng nhận xuất xứ vẫn do cơ quan của Bộ Công Thương cấp cho tới khi “cảm thấy phù hợp áp dụng theo phương pháp khác”.
Đại diện VCCI khẳng định, các nước đều không từ bỏ quyền của mình trong việc đặt các biện pháp phi thuế, phần lớn các cam kết trong hiệp định chỉ làm rõ hơn các tiêu chí, cách thức áp dụng các biện pháp này, còn quyền vẫn hoàn toàn nằm trong tay mỗi nước. “Trên thực tế nếu thuế quan giảm bằng 0% thì đây là biện pháp bị nhiều nước lạm dụng để bảo hộ sản xuất trong nước”, bà Trang cho biết.
Bên cạnh đó, khác với rào cản thuế, dù có được “xây” cao đến đâu vẫn có thể vượt qua, nhưng với các biện pháp phi thuế quan câu trả lời chỉ “có”, hoặc “không”, yêu cầu các doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến.
Thanh Minh
