ASEAN cần chấm dứt 'cuộc đua xuống đáy' về ưu đãi thuế

Ưu đãi thuế đã tạo ra môi trường đầu tư không công bằng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (Ảnh minh hoạ: Internet)

Đó là nhận định của các chuyên gia đến từ Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách (VERP) tại Hội thảo “Hướng tới chính sách thuế bền vững trong khối ASEAN – Trường hợp ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp".

Thuế thu nhập doanh nghiệp tại ASEAN thấp nhất

Trong 10 năm qua, thuế suất trung bình thuế thu nhập doanh nghiệp của khu vực ASEAN đã giảm từ mức trung bình 25,1% năm 2010 xuống còn 21,7% năm 2020.

Theo VERP, nguyên nhân dẫn đến sụt giảm thuế là do các nước thành viên ASEAN đang cạnh tranh với nhau trong một cuộc đua xuống đáy bằng cách hạ thấp mức thuế thu nhập doanh nghiệp và liên tục đưa ra các ưu đãi thuế rất lớn đối với các nhà đầu tư.

Một số nước thành viên áp dụng thời gian ân hạn thuế lên tới 20 năm và các ưu đãi lớn khác dựa trên lợi nhuận, mức thuế suất trung bình thuế thu nhập doanh nghiệp thực nộp giảm 9,4%. Điều này khiến ASEAN trở thành một trong những khu vực có mức thuế thu nhập doanh nghiệp thực nộp sau ưu đãi thuế thấp nhất trên thế giới.

VERP chỉ ra rằng, các quốc gia như Thái Lan, Indonesia, và Malaysia ước tính mất ít nhất từ 6-9% doanh thu thuế thu nhập doanh nghiệp do hành vi chuyển lợi nhuận của các công ty đa quốc gia.

Tuy nhiên, nghiên cứu của VERP cho thấy, không có bằng chứng thực nghiệm nào cho thấy ưu đãi thuế làm tăng đầu tư trực tiếp nước ngoài tại ASEAN, thậm chí thực tế còn ngược lại.

Hầu hết các ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp hiện tại ở ASEAN không nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư dài hạn, mà thay vào đó được sử dụng để khỏa lấp những yếu kém trong năng lực quản trị và cơ sở hạ tầng và đáp ứng mong muốn ngắn hạn của các nhà đầu tư bằng cách cắt giảm thuế thu nhập doanh nghiệp xuống mức tối thiểu.

Tại Việt Nam, thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thực nộp đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực sản xuất là 8% trong năm 2016. Tuy nhiên, đối với doanh nghiệp trong nước ở mức 14,5% và hơn 16% đối với các doanh nghiệp nhà nước có quy mô vốn lớn.

“Ưu đãi thuế đã tạo ra môi trường đầu tư không công bằng cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ”, VERP nhấn mạnh.

Các chuyên gia cho rằng, những khoản thu bị bỏ lỡ đó hiện đang rất quan trọng để trang trải phần lớn chi tiêu ngân sách cho Covid-19. Do vậy, các nước ASEAN cần cải thiện huy động nguồn thu nội địa để vượt qua các thách thức liên quan như biến đổi khí hậu, gia tăng bất bình đẳng và mức độ nghèo đói cao trong khi phục hồi sau cuộc khủng hoảng Covid-19.

Chấm dứt “cuộc đua xuống đáy”

Tại hội thảo các chuyên gia cũng đặt vấn đề: Mới đây Quốc hội Việt Nam đã thông qua việc giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của năm 2020 đối với trường hợp doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19 có tổng doanh thu năm 2020 dưới 200 tỷ đồng. Vậy, chính sách này có gây ra nhiều gánh nặng cho chính sách tài khoá, thâm hụt ngân sách không?.

Ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia ngành thuế cho rằng, dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng lớn tới sản xuất, kinh doanh và đời sống của người dân. Vì vậy, Chính phủ ban hành các chính sách hỗ trợ, trong đó có gói 62 nghìn tỷ dành cho người dân mất việc và gói 180 nghìn tỷ cho doanh nghiệp.

“Thực tế các nước trong khối ASEAN cũng có những chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp như Việt Nam”, ông Phụng cho hay và nhấn mạnh chính sách hỗ trợ giảm 30% thuế thu nhập doanh nghiệp để đi vào cuộc sống phải chờ đến năm sau.

Theo tính toán, việc thực hiện mở rộng đối tượng giảm thuế nêu trên dự kiến sẽ giảm thu ngân sách nhà nước của năm 2020 khoảng 23.000 tỷ đồng (tăng thêm hơn 6.000 tỷ đồng so với không thực hiện mở rộng đối tượng).

Đưa ra các giải pháp chấm dứt “cuộc đua xuống đáy” về ưu đãi thuế và hướng tới chính sách thuế bền vững, các chuyên gia cho rằng mỗi quốc gia trong ASEAN dừng việc theo đuổi lợi ích riêng của mình. Ông Ah-Maftuchan, điều phối viên Liên minh Thuế và Công bằng Tài khóa châu Á nhấn mạnh, các quốc gia thành viên ASEAN cần phối hợp loại bỏ các chính sách thuế có lợi cho nước mình nhưng có hại cho nước láng giềng, chấm dứt “cuộc đua xuống đáy” về ưu đãi thuế gây thất thu ngân sách, khiến cho người dân các quốc gia nghèo hơn thêm khó khăn trong cuộc sống.

“Cần xác định một tỷ lệ thuế suất sàn để ngăn chặn cuộc đua xuống đáy”, ông Ah-Maftuchan khuyến nghị.

Trong khi đó, Tiến sỹ Nguyễn Đức Thành, cố vấn trưởng VEPR cho rằng, ASEAN cần đưa ra một danh sách đen về các loại hình ưu đãi thuế không được phép sử dụng; đồng thời tạo một ranh giới rõ ràng và nói không với những thực hành thuế có hại đang gây xói mòn ngân sách quốc gia. Nếu cần thiết, chỉ cho phép áp dụng ưu đãi thuế cho các đầu tư mang lại lợi ích cho người dân và không được áp dụng cho một ngoại lệ nào khác.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Việt Anh, chuyên gia cao cấp của WB tại Việt Nam cho rằng, mỗi quốc gia sẽ đưa ra những quyết định có lợi cho mình như đầu tư, thuế. Để có cơ chế đồng thuận của các nước ASEAN rất khó, bởi mỗi quốc gia có những sáng kiến riêng.

Thanh Hoa