Từ huyền thoại Thánh Gióng đến những thực hành sáng tạo đương đại, vó ngựa văn hóa đang mở ra một cách nhìn khác về phát triển. Khi di sản được đánh thức đúng lúc, văn hóa không chỉ nuôi dưỡng tinh thần, mà còn trở thành nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

***

Mỗi độ xuân về, khi đất trời chuyển mình sang một vòng tuần hoàn mới, nền kinh tế không chỉ bước sang một năm tài khóa khác, mà xã hội cũng âm thầm đổi nhịp tâm thế. Trong dòng chảy ấy, những biểu tượng văn hóa truyền thống thường được đánh thức, không phải để hoài niệm, mà để gửi gắm kỳ vọng cho tương lai. Với năm Bính Ngọ 2026, hình ảnh con ngựa, linh vật của chuyển động, bền bỉ và hành trình đường dài, trở lại với nhiều tầng ý nghĩa hơn bao giờ hết, nhất là khi Việt Nam vừa khép lại năm 2025 với những dấu ấn kinh tế tích cực và đang chuẩn bị bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Trong văn hóa Việt, ngựa chưa bao giờ là biểu tượng của sự an nhàn hay tích trữ. Ngựa sinh ra để đi xa, để dấn bước và mở đường. Từ những chuyến ngựa thồ trên những tuyến giao thương cổ xưa, đến ngựa chiến trong lịch sử giữ nước, rồi hình ảnh ngựa trong tranh dân gian và mỹ thuật truyền thống, tất cả đều hàm chứa một triết lý nhất quán: tốc độ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đặt đúng hướng. Nhìn rộng ra, đó cũng là điều nền kinh tế Việt Nam đang theo đuổi trong giai đoạn tái cấu trúc và tìm kiếm động lực tăng trưởng bền vững.

Trong tâm thức người Việt, hình tượng ngựa gắn chặt với truyền thuyết Thánh Gióng. Khi đất nước lâm nguy, cậu bé làng Phù Đổng vươn mình thành tráng sĩ, cưỡi ngựa sắt xông pha đánh giặc. Con ngựa trong câu chuyện ấy không đơn thuần là phương tiện, mà là biểu trưng của sức mạnh cộng đồng được đánh thức đúng thời điểm, của hành động quyết đoán khi vận hội đến.

Sau chiến thắng, Thánh Gióng cùng ngựa bay về trời, để lại một thông điệp sâu sắc: sức mạnh không nằm ở cá nhân đơn lẻ, mà ở sự cộng hưởng giữa con người, thời thế và khát vọng chung. Qua nhiều thế kỷ, tinh thần ấy vẫn được nhắc lại như một chuẩn mực văn hóa, một cách người Việt nhìn nhận về trách nhiệm và vai trò của mỗi chủ thể trong dòng chảy phát triển.

Bước vào năm Ngựa 2026, Việt Nam mang theo một “đà chạy” quan trọng từ năm 2025. Theo các báo cáo tổng hợp, tổng sản phẩm trong nước năm 2025 ước đạt khoảng 514 tỷ USD, đưa quy mô nền kinh tế Việt Nam vào nhóm cao trên thế giới. Tốc độ tăng trưởng đạt khoảng 8%, thuộc nhóm cao trong khu vực, trong khi thu nhập bình quân đầu người vượt mốc 5.000 USD. Những con số này phản ánh sự cải thiện rõ nét không chỉ về quy mô, mà còn về chất lượng tăng trưởng.

Điều đáng chú ý là nền tảng kinh tế vĩ mô tiếp tục được giữ ổn định. Lạm phát được kiểm soát ở mức phù hợp, sản xuất công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp chế biến và chế tạo, giữ vai trò động lực tăng trưởng chính. Thị trường nội địa duy trì nhịp tiêu dùng tích cực, môi trường đầu tư và kinh doanh tiếp tục được cải thiện thông qua hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Những kết quả ấy cho thấy nền kinh tế đang dần chuyển từ mục tiêu tăng trưởng theo chiều rộng sang chú trọng hơn đến chiều sâu, bản sắc và giá trị gia tăng dài hạn. Văn hóa, sáng tạo và di sản vì thế bắt đầu được nhìn nhận như một phần của câu chuyện phát triển.

Năm 2026 được xác định là năm mở đầu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030. Các mục tiêu đặt ra thể hiện rõ khát vọng tăng trưởng cao nhưng bền vững, với định hướng phấn đấu tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm trong nước từ 10% trở lên, đi kèm yêu cầu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Trọng tâm điều hành tập trung vào đầu tư công hiệu quả, phát triển hạ tầng chiến lược, thu hút đầu tư nước ngoài có chọn lọc trong các lĩnh vực công nghệ cao và kinh tế xanh, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu song song với phát triển thị trường trong nước. Trong bức tranh tổng thể ấy, kinh tế sáng tạo và công nghiệp văn hóa không còn đứng bên lề, mà dần trở thành một cấu phần quan trọng của tăng trưởng.

Trong dòng chảy văn hóa Việt, hình tượng ngựa vốn không xa lạ với các loại hình sáng tạo. Ngựa từng hiện diện trong tranh dân gian, trên hoành phi, câu đối, trong điêu khắc đình làng, trong đồ thờ, gốm mỹ nghệ và cả những vật dụng sinh hoạt mang tính biểu trưng. Ở đời sống đương đại, hình ảnh ấy tiếp tục được chuyển hóa qua các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, thiết kế nội thất, quà tặng văn hóa, trang trí không gian lễ hội và các hoạt động du lịch trải nghiệm. Ngựa vì thế không chỉ là hình ảnh để chiêm ngưỡng, mà trở thành một motif văn hóa có khả năng thích ứng, đi cùng đời sống hiện đại mà không đánh mất căn cốt.

Đặt trong mạch ấy, “Gióng” không tách rời truyền thống, mà nối dài truyền thống bằng ngôn ngữ sơn mài đương đại. Hình ảnh ngựa, long mã và các tích văn hóa Việt được thể hiện không chỉ trên mặt phẳng tạo hình, mà còn gắn với công năng sử dụng cụ thể.

Mượn hình tượng ngựa, bộ sưu tập sơn mài “Gióng” của nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát xuất hiện như một lát cắt tiêu biểu cho cách văn hóa có thể trở thành nguồn lực phát triển. Hướng tới năm Bính Ngọ 2026, bộ sưu tập được công bố và triển khai trong khoảng thời gian từ ngày 24/12/2025 đến ngày 24/2/2026, với quy mô 2.026 tác phẩm sơn mài độc bản. Các tác phẩm được sáng tác và chế tác trực tiếp tại làng cổ Đường Lâm, vùng đất di sản tiêu biểu của xứ Đoài.

Lấy cảm hứng từ hình tượng Thánh Gióng, bộ sưu tập không dừng lại ở việc tái hiện một huyền thoại quen thuộc. Hình ảnh ngựa, long mã và các tích văn hóa Việt được thể hiện dưới ngôn ngữ sơn mài đương đại, nơi truyền thống đối thoại với đời sống hiện đại. Mỗi tác phẩm là một câu chuyện riêng, kết nối mỹ thuật truyền thống với nhịp sống hôm nay.

Điểm đáng chú ý là bộ sưu tập “Gióng” được phát triển theo định hướng ứng dụng. Các tác phẩm mang công năng sử dụng rõ ràng như bàn, ghế, tủ, lọ hoa và các vật dụng nội thất nghệ thuật. Sơn mài vì thế không chỉ hiện diện trong không gian trưng bày, mà đi vào không gian sống, trở thành một phần của sinh hoạt đương đại, đúng với tinh thần đưa di sản bước vào kinh tế sáng tạo.

Theo nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát, việc lựa chọn đá ong, tre và gỗ bản địa làm chất liệu chủ đạo mang ý nghĩa vượt ra ngoài yếu tố kỹ thuật. Đó là những vật liệu gắn bó mật thiết với kiến trúc và đời sống làng cổ Đường Lâm, thể hiện tinh thần tôn trọng di sản và bản địa hóa sáng tạo. Mỗi tác phẩm được hoàn thiện thủ công, giữ trọn quy trình sơn mài truyền thống, đồng thời mở rộng biên độ biểu đạt về hình khối, công năng và mỹ cảm.

Quy trình để hoàn thiện một tác phẩm kéo dài khoảng 30 ngày, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kỷ luật, những phẩm chất cũng là nền tảng của phát triển bền vững. Được khởi sự từ năm 2016, đến nay bộ sưu tập đã hoàn thiện khoảng 1.900 tác phẩm. Dự kiến trước Tết Nguyên đán 2026, toàn bộ bộ sưu tập sẽ hoàn tất, trưng bày tại trung tâm làng cổ Đường Lâm và công diễn tại nhiều địa phương trên cả nước.

Ở góc độ kinh tế, “Gióng” không chỉ là một dự án nghệ thuật, mà còn là một đề xuất phát triển. Biểu tượng bước ra từ huyền thoại để đi vào đời sống, di sản được chuyển hóa thành nguồn lực kinh tế sáng tạo, làng cổ trở thành không gian sản xuất và trải nghiệm. Trong hành trình ấy, hình ảnh con ngựa trở lại với ý nghĩa cốt lõi của nó, phương tiện của chuyển động dài hạn.

Năm Ngựa 2026, vì thế, không chỉ là câu chuyện của tốc độ, mà là câu chuyện của hướng đi. Khi Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng cao nhưng bền vững, những dự án gắn văn hóa với sáng tạo cho thấy một con đường khác, nơi phát triển được nuôi dưỡng bằng chiều sâu và bản sắc, để vó ngựa không chỉ chạy nhanh, mà đủ sức đi xa trên đường trường hội nhập.