Vài góp ý về chuyện tồn tại hay không tồn tại của chợ Đầm Tròn

Chợ Đầm Tròn là trung tâm thương mại của thành phố biển Nha Trang, là một công trình kiến trúc đẹp, độc đáo. Đây là chợ lớn nhất và cũng là biểu tượng thương mại của thành phố biển. Chợ được xây dựng cách đây 50 năm, tuy nhiên gần đây nảy sinh chuyện “tồn tại hay không tồn tại” khi từ năm 2015, UBND tỉnh Khánh Hoà triển khai xây dựng chợ Đầm mới.

Lịch sử chợ Đầm Tròn

Vốn dĩ là một khu đầm lầy, nằm bên bờ sông Hà Ra (một nhánh của sông  Cái), trung tâm TP.Nha Trang. Chợ hình thành cách đây trên 100 năm (1908), được gọi là chợ Đầm hay chợ Cửa (cửa sông). Năm 1961, Ty Kiến thiết Khánh Hòa lập dự án đại cương xây một ngôi chợ thay thế cho chợ cũ. Năm 1964, Tổng nha Kiến thiết lập một đồ án khác. Phần chính của đồ án là xây cất một ngôi chợ tròn có mái xếp và một nhánh hình cánh cung. Chính đồ án này được coi là cốt lõi cho việc xây cất ngôi chợ sau này. Cả hai đồ án chưa được thực hiện thì đêm 16/9/1968 xảy ra vụ hỏa hoạn lớn làm 126 ngôi nhà bị cháy. Tình thế cấp bách trong việc phải xây dựng lại một ngôi chợ mới, khang trang hơn.

Ngày 12/4/1969 chiếc xáng Bassa của Nha Thủy vận Sài Gòn bắt đầu thổi cát lấp đầm. Sau 6 tháng, đầm đã được lấp đầy với 350.000 m3 cát. Ngôi chợ xây dựng theo hình hoa sen, cao 2 tầng, có đường kính 66,5 m, một tầng lầu hình vành khăn, lệch tâm. Diện tích cả tầng trệt và tầng lầu rộng tới 5.270 m2, có thể cùng lúc tiếp đón trên 3.000 khách ra vào mua sắm.

 Chợ Đầm Tròn được xây dựng từ năm 1969 và sửa chữa lại lần đầu vào năm 1980.

Vốn dĩ là một khu đầm lầy, nằm bên bờ sông Hà Ra (một nhánh của sông  Cái), trung tâm TP.Nha Trang. Chợ hình thành cách đây trên 100 năm (1908), được gọi là chợ Đầm hay chợ Cửa (cửa sông). Năm 1961, Ty Kiến thiết Khánh Hòa lập dự án đại cương xây một ngôi chợ thay thế cho chợ cũ. Năm 1964, Tổng nha Kiến thiết lập một đồ án khác. Phần chính của đồ án là xây cất một ngôi chợ tròn có mái xếp và một nhánh hình cánh cung. Chính đồ án này được coi là cốt lõi cho việc xây cất ngôi chợ sau này.

Cả hai đồ án chưa được thực hiện thì đêm 16/9/1968 xảy ra vụ hỏa hoạn lớn làm 126 ngôi nhà bị cháy. Tình thế cấp bách trong việc phải xây dựng lại một ngôi chợ mới, khang trang hơn. Ngày 12/4/1969 chiếc xáng Bassa của Nha Thủy vận Sài Gòn bắt đầu thổi cát lấp đầm. Sau 6 tháng, đầm đã được lấp đầy với 350.000 m3 cát. Ngôi chợ xây dựng theo hình hoa sen, cao 2 tầng, có đường kính 66,5 m, một tầng lầu hình vành khăn, lệch tâm. Diện tích cả tầng trệt và tầng lầu rộng tới 5.270 m2, có thể cùng lúc tiếp đón trên 3.000 khách ra vào mua sắm.

Ngày 3/2/1980 nhân kỷ niệm 50 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và mừng Xuân Canh Thân, chợ Đầm được sửa sang lại; có 287 hộ đăng ký nhận lô sạp kinh doanh. Ngay sau khi nhận lô sạp, các hộ kinh doanh đã đầu tư từ 3 đến 4 triệu đồng (tương đương giá trị một lô đất ở thành phố thời điểm đó) để xây dựng lô sạp. Cũng từ đó, chợ Đầm trở thành niềm tự hào của Nhân dân Nha Trang, Khánh Hòa. 

Thêm chợ Đầm mới,  chợ Đầm Tròn tồn tại hay không tồn tại?

 Phải nói rằng, kiến trúc chợ Đầm Tròn có tính đặc thù. Nó chưa đến mức như chợ Bến Thành (TP,Hồ Chí Minh) hay chợ Đồng Xuân (Hà Nội), nhưng cấu trúc chợ hình tròn có mái xếp như một bông sen là nét đặc thù để người dân Khánh Hòa tự hào mà nói với thiên hạ rằng: Nha Trang cũng có chợ Đầm!. Thực tế, hầu như du khách mọi miền đất nước hay khách Quốc tế mỗi khi đến Nha Trang đều khó tránh khỏi phải đến chợ Đầm (!). Họ đến ngoài việc mua sắm hàng tiêu dùng, hàng lưu niệm, còn để xem và chụp một vài kiểu ảnh để lưu giữ chuyến đi.

Năm 2013 UBND tỉnh Khánh Hòa quyết định về việc xây mới chợ Đầm ở một địa điểm kế bên với diện tích 18.147 m2. Theo đó, chợ Đầm Tròn sẽ được tháo dỡ để “xây công viên và đài phun nước”. Tuy nhiên, ý tưởng này đã gặp phải sự phản ứng quyết liệt của tiểu thương với lý do: Họ là những người bị ảnh hưởng trực tiếp, nhưng chính quyền địa phương (tỉnh Khánh Hòa và TP.Nha Trang) không cho họ biết, vi phạm quy chế dân chủ. Chính vì thế, ngày 30/01 và 20/4 năm 2015 hàng chục tiểu thương diễu hành qua nhiều tuyến phố của Nha Trang, kéo đến trước trụ sở UBND tỉnh Khánh Hòa phản đối. Tiếp đến các tiểu thương đã có đơn yêu cầu: Nếu lãnh đạo tỉnh quyết tâm tháo dỡ chợ Đầm Tròn thì đề nghị hoãn thời gian phá dỡ thêm 5 đến 7 năm nữa để bà con thu hồi vốn. Ngày 5/2/2015 UBND tỉnh Khánh Hòa tổ chức cuộc tiếp xúc công dân, đối thoại với đại diện bà con tiểu thương chợ Đầm. Sau đó, UBND TP.Nha Trang còn cũng có nhiều buổi tiếp xúc tiểu thương chợ Đầm để giải quyết các vấn đề cụ thể mà bà con nêu ra như phương án bố trí sắp xếp mặt bằng; hỗ trợ kinh phí di dời và giá cả cho thuê địa điểm… Đặc biệt, ngày 06/8/2015 UBND tỉnh Khánh Hòa ra Thông báo số 440/TB-UBND về phương án giữ lại chợ Đầm Tròn. Thông báo cho biết: UBND tỉnh Khánh Hòa đồng ý giữ lại chợ Đầm Tròn, nhưng không vì mục đích kinh doanh, trong dự án Chợ Đầm Nha Trang. Tiếp đến UBND TP.Nha Trang ban hành Quyết định phê duyệt phương án bố trí sắp xếp địa điểm kinh doanh chợ Đầm mới; Thông báo đăng ký thuê địa điểm kinh doanh; Thông báo di dời các ngành hàng vào chợ Đầm mới…Một số bà con tiểu thương đã chấp hành, nhưng còn một số người vẫn chưa thông, nên còn tiếp tục khiếu nại, khiếu kiện ra tòa và biểu tình trước trụ sở UBND tỉnh.

Tại cuộc giao ban báo chí quý I/2021 được tổ chức ngày 29/4 do Ban Tuyên giáo, Sở Thông tin & Truyền thông và Hội Nhà báo tổ chức, sau khi ông Vũ Chí Hiếu, Phó Chủ tịch UBND TP.Nha Trang, được UBND tỉnh ủy quyền, cung cấp thêm cho báo chí một số thông tin về chợ Đầm, chúng tôi đặt vấn đề: Đến nay quan điểm của UBND tỉnh về chợ Đầm Tròn như thế nào?. Dỡ bỏ hay tôn tạo?. Ông Vũ Chí Hiếu trả lời: Vẫn chưa có ý kiến chính thức. Mặt khác, chủ trương này lại vướng với quy hoạch chợ Loại I của Bộ Công thương mà chợ Đầm Tròn, Nha Trang đã được ghi danh. Đến đây thì xung quan dự án chợ Đầm nẩy sinh một số vấn đề cần được giải quyết. Một là: Chợ Đầm Tròn có được tháo dỡ như dự kiến ban đầu nữa hay không?. Nếu tháo dỡ thì khu đất chợ Đầm Tròn có được sử dụng để làm công viên và đài phun nước như quy hoạch ban đầu hay sử dụng vào mục đích khác?. Và mục đích khác đó là gì?. Hai là: Trường hợp không tháo dỡ mà giữ lại như Thông báo số 440/TB-UBND thì chợ Đầm Tròn sẽ được sử dụng ra sao và vào mục đích gì?.

Tuy chưa được trả lời chính thức nhưng đã xuất hiện tín hiệu phải tháo dỡ. Thế rồi, sau khi tháo dỡ địa điểm chợ Đầm Tròn sẽ được sử dụng vào mục đich gì thì lại chưa ai được biết. Đây là một trong những yếu tố làm hàng chục hộ tiểu thương ở chợ Đầm Tròn không chịu trả mặt bằng để chuyển sang địa điểm kinh doanh ở chợ Đầm mới. UBND TP.Nha Trang đã áp dụng biện pháp cúp điện, cúp nước nhưng họ vẫn bám trụ, kéo dài thời gian; kéo nhau đến trước UBND tỉnh phản đối và khởi kiện ra tòa.

Đôi điều bàn luận và kiến nghị 

Phải thừa nhận kiến trúc chợ Đầm Tròn ít nhiều có tính đặc thù. Chúng tôi cũng đi nhiều nơi, đến nhiều địa phương nhưng chưa thấy ở đâu có kiểu kiến trúc như chợ Đầm Tròn (Nha Trang). Chợ Đồng Xuân (chợ Bến Thành) tuy lối kiến trúc mang tính phổ thông hơn, nhưng nó lại có chiều sâu lịch sử. Thực tế, trong tiềm thức của người dân Nha Trang, Khánh Hòa cũng như khách du lịch thì chợ Đầm Tròn Nha Trang đã có dấu ấn. Chính vì thế mỗi khi có quyết định gì liên quan đến chợ Đầm Tròn, theo chúng tôi các cấp thẩm quyền cần có sự tính toán.

Chúng ta không so sánh chợ Đầm Tròn với Hội trường Quốc hội cũ, nhưng cũng không nên coi chợ Đầm Tròn bình thường như một ngôi chợ ở vùng quê. Việc có thể đưa câu chuyện chợ Đầm Tròn ra bàn bạc “tồn tại hay không tồn tại” ngoài lý do văn hóa, lịch sử, còn xem xét đến quyền lợi người dân và chính sách chống lãng phí của Đảng. Chợ Đầm Tròn là nơi kinh doanh của hàng trăm hộ tiểu thương, liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ hàng ngày của họ, do đó việc sử dụng hay không, phải cho người dân tham gia bàn bạc. Đó là quy định tại Chỉ thị số 30/CT-TW ngày 18/2/1998 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở. Đáng tiếc là chúng ta đã không làm điều đó và cho đến nay việc để lại chợ Đầm Tròn hay không vẫn chưa rõ ràng.

Còn nhớ, tại rất nhiều cuộc tiếp xúc cử tri, chính ông Nguyễn Chiến Thắng đã hứa với các tầng lớp nhân dân: Bắc kè sông Cái, thuộc dự án Cồn Tân Lập, sát phía Nam đầu cầu Trần Phú, tỉnh sẽ xây dựng một công viên nước tầm cở khu vực. Nhưng rồi thời gian trôi đi và lời hứa đã bay theo gió. Một công viên nước không thấy mà mọc lên ở đó một khách sạn và hàng trăm căn hộ codolteo của Tập đoàn Mường Thanh. Do đó, nếu phá chợ Đầm Tròn thì việc làm lên tại đó công trình gì phải hết sức rõ ràng và được tính toán trước. Hơn thế nữa, phải được công khai để tham khảo ý kiến của nhân dân. Hiện tại, vị trí chợ Đầm Tròn chưa bị tháo dỡ; nếu tháo dỡ để làm gì cũng chưa được xác định. Chúng tôi cho đây là cơ hội để chúng ta tính toán lại.  

Chợ Đầm Tròn và chợ Đầm mới nằm bên cạnh nhau cũng rất hữu tình.

Quan sát vị trí giữa chợ Đầm Tròn và chợ Đầm mới, chúng tôi thấy hai chợ cách nhau khoảng 5 m, vẫn đảm bảo mật độ xây dựng. Chợ mới cao hơn chợ cũ. Mặt trước chợ mới hình cánh cung, ôm gần một phần ba chợ cũ, tạo nên một thế vừa vững chắc, mà vẫn thông thoáng. Chợ cũ mặc dù đã có tuổi đời nửa thế kỷ nhưng do được tính toán, thiết kế vững chắc nên tuổi thọ của nó vẫn rất đảm bảo. Diện tích đất trống phía trước và hai bên chợ vẫn còn rất rộng, do đó có thể thiết kế xây dựng nhiều công trình phúc lợi cao cấp, có điều kiện xây dựng toàn bộ khu vực chợ Đầm thành trung tâm thương mại, du lịch tầm cỡ; không chỉ của tỉnh Khánh Hòa mà còn cả khu vực. Bởi vậy, chúng tôi kiến nghị: Để lại chợ Đầm Tròn, tu bổ, sửa sang, tôn tạo, bố trí, sử dụng hợp lý và khai thác hiệu quả. Sắp xếp, tu chỉnh khu vực phía trước và hai bên chợ cho ngang tầm. Nghiên cứu và có giải pháp xử lý các dãy chung cư đã xuống cấp, xây dựng các phố chợ xung quanh để tương lai chợ Đầm vươn lên ngang tầm với TP.Nha Trang và tỉnh Khánh Hòa. 

 Nguyễn Xuân

Tin liên quan