Kiên quyết xử lý hình sự doanh nghiệp gian lận, trốn đóng bảo hiểm xã hội

Pháp luật doanh nghiệp | 14:26:00 08/10/2019 |  75

DNHN - Đó là chia sẻ của bà Đinh Mai Hạnh, Phó ban Thu- Bảo hiểm xã hội Việt Nam về việc xử lý hình sự những doanh nghiệp gian lận và trốn đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT), Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN), sau khi Nghị quyết 05/2019/NQ-HĐTP ngày 15/8/2019 của Hội đồng thẩm phán Tòa án tối cao hướng dẫn áp dụng Điều214 về tội gian lận BHXH, BHTN, Điều 215 về tội gian lận BHYT và Điều 216 về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động của Bộ luật Hình sự, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/9/2019.

Những con số đáng báo động

Theo Bảo hiểm xã hội Việt Nam, tính đến hết ngày 31/8/2019, có tới 185.304 doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN với số tiền là 6.030 tỉ đồng, chiếm tới hơn 90% tổng số tiền nợ bảo hiểm phải tính lãi là 6.670 tỉ đồng. Đây thực sự là con số đáng báo động về thực trạng nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Vấn đề này đã tồn tại lâu dài và diễn ra ở hầu hết doanh nghiệp trên các tỉnh, thành phố trong cả nước.

Giải thích về thực trạng này, bà Đinh Mai Hạnh, Phó ban Thu – Bảo hiểm xã hội Việt Nam cho biết: “Nhận thức của nhiều doanh nghiệp về trách nhiệm và quyền lợi tham gia BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động còn hạn chế, nhất là khu vực ngoài nhà nước. Các chủ doanh nghiệp cố tình không đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động hoặc chỉ đóng cho một số người trong bộ khung quản lý của đơn vị để giảm chi phí, để thu lợi nhiều hơn về túi của mình còn quyền lợi của người lao động thì không quan tâm. Còn có tình trạng nhiều đơn vị nợ BHXH, BHYT, BHTN trong thời gian dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của nhiều lao động, dẫn đến người lao động khiếu nại, tố cáo, thậm  chí có nơi còn đình công ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội. Ngoài ra, không ít trường hợp chủ doanh nghiệp cố tình chiếm dụng tiền đóng BHXH, BHYT, BHTN của người lao động (đã trừ tiền lương của người lao động để đóng BHXH, BHYT, BHTN nhưng không nộp cho cơ quan BHXH mà sử dụng vào mục đích khác của doanh nghiệp)”.

 

Tính đến hết ngày 31/8/2019, có tới 185.304 doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN 

Đi tìm nguyên nhân

Trong quá trình thu hồi nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN, Bảo hiểm xã hội Việt Nam đã tích cực thực hiện nhiều nhiều cải cách thủ tục hành chính, đôn đốc doanh nghiệp đóng bảo hiểm đúng quy định như: áp dụng giao dịch điện tử, hàng tháng gửi kết quả đóng BHXH, BHYT, BHTN (trong đó nêu rõ số tiền chưa đóng, số tiền nợ phải tính lãi) cho chủ sử dụng lao động biết, đôn đốc thu ngay khi đơn vị có dấu hiệu chậm đóng, công khai danh sách các doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN trên các phương tiện thông tin đại chúng từ Trung ương đến địa phương, thanh tra kiểm tra đột xuất, phát hiện kịp thời tình trạng trốn đóng bảo hiểm… Tuy nhiên, tình trạng nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN vẫn diễn ra hết sức nghiêm trọng.

Để giải quyết triệt để vấn để thu hồi nợ bảo hiểm, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người lao động, cũng như việc tuân thủ pháp luật của mọi cá nhân, tổ chức, thời gian vừa qua Bảo hiểm xã hội các tỉnh, thành phố đã phối hợp cùng các cơ quan điều tra công an các địa phương cung cấp hồ sơ đề nghị xử lý hình sự hành vi vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT, BHTN của các đơn vị có dấu hiệu vi phạm. Mặc dù vậy, bà Hạnh cũng cho biết, vì thời gian qua chưa có hướng dẫn của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao nên cũng chưa có doanh nghiệp nào bị xử lý hình sự về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN. Quá trình thực hiện khởi tố doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT, BHTN còn tồn tại nhiều khó khăn, bất cập, vướng mắc nhiều quy định nên chưa có doanh nghiệp nào bị khởi tố vì gian lận, trốn đóng bảo hiểm. Mặt khác, cơ chế giao cho tổ chức Công đoàn khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp gian lận, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN ra Tòa án chưa rõ ràng nên không thực hiện được, do tổ chức Công đoàn có nhiều cấp, muốn khởi kiện phải có ủy quyền của người lao động…

Hành lang pháp lý quan trọng xử lý hình sự doanh nghiệp vi phạm 

Nghị quyết 05 tạo hành lang pháp lý quan trọng để xử lý doanh nghiệp vi phạm

Trước những khó khăn trong việc khởi kiện doanh nghiệp nợ đọng BHXH, BHYT, BHTN, thực hiện Kế hoạch triển khai thi hành Bộ luật Hình sự năm 2015 và Nghị quyết số 41 của Quốc hội trong Tòa án nhân dân, để kịp thời đáp ứng yêu cầu của công tác phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực bảo hiểm, khắc phục những bất cập, hạn chế trong thực tiễn xét xử, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết số 05/2019/NQ-HĐTP ngày 15/8/2019 hướng dẫn áp dụng Điều 214 về tội gian lận BHXH, BHTN, Điều 215 về tội gian lận BHYT và Điều 216 về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động của Bộ luật Hình sự. Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 1/9/2019.

Theo Nghị quyết số 05/2019/ NQ-HĐTP, đối với tổ chức Công đoàn, tổ chức đại diện người lao động và cơ quan, tổ chức, cá nhân khác phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm quy định tại các Điều 214, 215 và 216 của Bộ luật Hình sự thì thông báo ngay đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để xem xét khởi tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng Hình sự. Trong các vụ án hình sự mà bị can, bị cáo bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội gian lận BHXH, BHTN theo điều 214 của Bộ luật Hình sự; tội gian lận BHYT theo điều 215, tội trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cho người lao động theo Điều 216 thì cơ quan BHXH tham gia tố tụng với tư cách người bị hại.

Nghị quyết số 05 quy định rõ ràng, cụ thể hơn trường hợp nào phạm tội, trường hợp nào không phạm tội để các cơ quan có liên quan có thể nắm rõ và có cách xử lý phù hợp. Nghị quyết nêu rõ: “Khi phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm quy định tại các điều 214, 215, 216 của Bộ luật Hình sự, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, cơ quan BHXH gửi văn bản kiến nghị khởi tố kèm theo chứng cứ, tài liệu có liên quan đến cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng để xem xét, khởi tố theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.” Nghị quyết đã hướng dẫn cụ thể các thuật ngữ như trốn đóng bảo hiểm, gian dối để không đóng, không đóng đầy đủ tiền BHXH, BHYT, BHTN; hướng dẫn một số tình tiết định khung hình phạt; truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp cụ thể… Những hướng dẫn của Nghị quyết, sẽ tháo gỡ được những khó khăn, vướng mắc trong việc xử lý hình sự đối với các doanh nghiệp trốn đóng BHXH. BHYT, BHTN.

“Nghị quyết 05 tạo hành lang pháp lý quan trọng để xử lý doanh nghiệp vi phạm pháp luật BHXH, BHYT để bảo vệ quyền lợi cho người lao động, buộc chủ sử dụng lao động chấp hành đầy đủ quy  định về pháp luật BHXH, BHYT, BHTN. Đây cũng là công cụ quan trọng để cơ quan  nhà  nước  có thẩm quyền thực hiện hiệu quả  công tác quản lý BHXH, BHYT, bảo đảm tính răn đe, nghiêm minh của pháp luật và tạo điều  kiện thuận lợi để doanh nghiệp, người lao động được hưởng quyền lợi  theo đúng quy định. Theo chỉ đạo của Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cơ quan bảo hiểm sẽ kiên quyết thực hiện xử lý hình sự những doanh nghiệp gian lận, trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN để đảm bảo tính răn đe và giải quyết triệt để tình trạng nợ  đọng  hiện nay. Hiện BHXH Việt Nam đang hướng dẫn BHXH các địa phương thực hiện quy trình thủ tục hồ sơ  gửi cơ quan chức năng theo hướng dẫn tại Nghị quyết số 05/2019/ NQ-HĐTP của Hội đồng  thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao”, bà Đinh Mai Hạnh khẳng định.

Ông Phan Văn Mến - Giám đốc BHXH TP.HCM: Theo Toà án nhân dân tối cao, khi Nghị quyết này được thực hiện, cơ chế xử lý từ cơ quan thanh tra của đơn vị bảo hiểm, đến các cơ quan điều tra truy tố xét xử sẽ thuận lợi. Nếu doanh nghiệp xâm phạm đến quyền lợi của người lao động thì sẽ bị xem xét, truy tố hình sự, đây là biện pháp chế tài cứng rắn nhất trong các quy định của pháp luật. Theo quy định của Bộ luật Hình sự, không chỉ cơ quan BHXH và tổ chức Công đoàn, mà bất kỳ ai phát hiện hành vi trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN cũng có quyền gửi đơn tố cáo đến các cơ quan chức năng để xem xét khởi tố. Bởi việc trốn đóng BHXH, BHYT, BHTN không còn là hành vi chỉ khởi kiện dân sự. Công đoàn nếu thấy có dấu hiệu vi phạm có quyền gửi văn bản đến cơ quan điều tra xem xét khởi tố. Đồng thời, Nghị quyết đã xác định trách nhiệm của tổ chức công đoàn, cơ quan BHXH trong quá trình khởi tố.

Ông Bùi S Lợi - Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội: Với việc Nghị quyết được thông qua sẽ bảo đảm việc áp dụng thống nhất pháp luật trong xét xử đối với các tội danh tại các Điều 214, 215 và 216 của Bộ luật Hình sự, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tội phạm và xử lý các hành vi vi phạm trong lĩnh vực BHXH, BHYT và BHTN - những chính sách trụ cột trong hệ thống an sinh xã hội của đất nước. Sau khi nghị quyết này được ban hành, các quy định của Bộ luật Hình sự về 3 tội danh này sẽ được triển khai, áp dụng đồng bộ, thống nhất trên thực tiễn, qua đó sẽ tăng cường tính răn đe, cảnh báo và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động và của cả cơ quan BHXH trong lĩnh vực BHXH, BHYT và BHTN.

 Dương Thái 

Theo: Tạp chí Doanh nghiệp & Hội nhập